İlçemiz

ÇAY’IN TARİHÇESİ

Afyon-Konya karayolunun 48. Km.sinde Eber Gölü. Karamık Sazlığı arasında Sultan Dağları’na yaslanmış yeşillikler içinde şirin bir ilçemizdir. İç Ege Bölgesinde, Ege Bölgesi, Akdeniz ve İç Anadolu Bölgelerinin kesiştiği güzergah üzerinde yer alan Çay ilçesi bağlı olduğu Afyon ilinin doğusunda, Sultan dağlarının kuzey eteklerinde kurulmuştur. İdari sınırları olarak doğuda Sultandağı, güneyde Yalvaç, batıda Şuhut ve Afyon, kuzeyde Bolvadin ile çevrilidir. Geniş ve düz alanları ile ova görünümünde olan Çay ilçesi aslında 1010 metrelik rakımı ile İç Anadolu Platosu karakterini taşır.
Sulu tarıma dayalı ekonomisinde haşhaş, şekerpancarı, arpa, buğday, ayçiçeği üretimi, VİŞNE, KİRAZ, ELMA meyvelik önemli yer tutar.
İlçenin eteklerine yerleşmiş olduğu Sultandağları ilçenin yegane dağlık alanı olup, bir silsile üzerinde yer alan 2610 m. Rakımlı Gelincik Ana tepesi, 2519 metre rakımlı Toprak Tepe ve 2063 m. Rakımlı Kırkaya Tepe yörenin en yüksek noktalarını oluşturmaktadır. Kuruluş yeri olarak doğu ve batı uzantılı Sultan Dağlarının kuzey eteklerinde kum yataklarıyla biraz yükselmiş bir arazide ve geniş bir ova görünümünde olup iyice sıkışmış olan zemini III. (Neojen) ve IV. Zamanların alüvyon topraklarından oluşmuştur. Antitorosların uzantısından olan Sultan Dağlarının yapısı billuri, şist, mermerleşmiş kalkerüstü devon şistleridir. Simli kurşun, demir ve arduvaz katlarına rastlanmıştır. Yalvaç sınırına yakın bölümünde kömür madeni işletilmektedir.
Arazinin yüzde yirmisine varan bölümü (yaklaşık 16245 hektar) göl ve bataklıklarla kaplıdır. K.Karacaören vadisi ile Akarçay vadisinden ayrılan Karamık bataklığı denizden 1000 m. Yüksekliktedir. Kapalı bir alan olan Karamık Ovanın çukur bölümünde yer alan bataklığa Karamık Gölü adı da verilmektedir. Bozan ve Karakuş Dağlarından inen sularla beslenen göl, ancak bir düden ile batarak bir kısım sularını Hoyran Gölüne (Eğirdir) akan pınarlara vermektedir.

İlçenin kuzey doğusundaki Eber Gölü denizden 967 metre yükseklikte olup 125 km2 lik bir alanı kaplamaktadır. Her iki gölü besleyen suların rejimlerinin bozuk olması ve buharlaşma sebebiyle yaz aylarında su seviyesi düşer ve bataklıklar oluşur.
Her iki göldeki sazlık ve kamışlar hem halkın önemli bir geçim kaynağını hem de Seka selüloz Fabrikasının hammaddesini oluşturur. Turna ve sazan cinsi balıklar mevcut olup balıkçılık yapılmaktadır. Küçük derelerden ibaret olan Çay ve Eber derelerinden başka önemli aksu Kali Çayı’dır.
İklim bakımından İç Anadolu’ya uyum gösteren ilçemiz tipik kara iklimi özelliklerine sahiptir. Kışları sert ve soğuk, yazları sıcak geçen Çay ilçesi Temmuz ve Ağustos ayları dışında her ay yağış alır. Yıllık 300kg. lık yağışlar Kasım Mart ayları arasında genellikle kar, diğer aylarda ise yağmur şeklinde görülür.
İlk kuruluşuna ait kesin bilgi ve belgelerine henüz rastlanamayan çay ilçesinin geçmişi M.Ö. uzanmaktadır. İlçemizde bakır çağının yaşandığı Cumhuriyet Köyü Höyü, Karamık Köyü Höyü, Geneli Köyü Höyü, Geneli Gölbaşı Köyü Höyü, K.Karacaören Kara Musa Höyü, Devederesi Höyüklerinden anlaşılmaktadır. Helenistik dönemde Gelene’nin son safrafı Alezyez!in daha İskender gelmeden önce İran’a kaçtığı, İskender’e elçi gönderdiği savaşmak istemediklerini bildirdiğini bilmekteyiz. Bu zamanlar General Antigon eski Kral yolunda (M.Ö.333) Çul Ovası Metropolis (Tatarlı), Holmi (K.Karacaören), İpos (Çay), Gaysterpediom (Bolvadin Üçhöyükler), Abasion (Gömü) yoluyla Gardion’a varmıştır. (Tarihle İskender’in kördüğümü çözdüğü rivayeti bu zamanda oluşmuştur.) Araştırdığımız kaynaklar İpsos Meydan Savaşı’nın ilçe topraklarımızda olduğunu göstermektedir. Antigon İskender’in yerine geçmekiçin çabalarken M.Ö.314 yılında Gelene’ye gelerek burasını merkez yaptı. Diğer generaller hazırladıkları ordularla (Mısır Kralı Patlamyus, Suriye Kralı Selerkos, Trakya Kralı Lizimokos) Antigon üzerine yürüdüler. İpsos (Çay) şehrinde birleştiler. İki ordu arasında kalan Antigon’un yapılan savaşta perişan oldu. Bu savaş sonunda İpsos ve Kaysterpedium şehirleri halkı dağlara kaçmış, şehirleri yağlanıp yakılmıştır.